This page was exported from İstanbul Üniversitesi [ http://iutest.istanbul.edu.tr ]
Export date: Tue Sep 26 16:30:05 2017 / +0000 GMT

Yenikapı Kazıları Batıklar Canlanıyor



(Yazan: Araş. Gör. Mesut Aytekin, “Batıklar Canlanıyor, İstanbul Üniversitesi Bilim Kültür ve Sanat Dergisi, Sayı:4, İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü, Yıl:2010, ss:28-37)

 

Yazının yer aldığı dergiyi okumak için tıklayın:

http://iudergi.istanbul.edu.tr/s4/index.html

 

Son yılların en önemli arkeolojik keşiflerinden biri olarak kabul edilen Yenikapı Batıkları ile ilgili çalışmalar devam ediyor. Şimdiye kadar bulunan 36 batık, dünyanın en büyük batık gemi repertuvarı olarak kabul ediliyor. 6 – 11. yüzyıllar arasına ait olan batıklar ile ilgili ilk doktora tezi tamamlandı. Işıl Kocabaş tarafından hazırlanan “Yenikapı 12 Batığı: Yapım Tekniği ve Rekonstrüksiyon Önerisi” adlı doktora tezi, batığın nasıl tasarlandığı; inşa edildiği ve yapım tekniğinin diğer dönem tekneleri arasındaki yerinin yanı sıra teknenin müzede yeniden kurulması ve restitüsyon önerisini konu alıyor. Prof. Dr. Sait Başaran’ın danışmanlığında hazırlanan doktora tezi ayrıca Türkiye’de bu alanda ilk kez gerçekleştirilen illüstrasyon çalışmasını da kapsıyor. Sorularımızı yanıtlayan Dr. Işıl Kocabaş, Yenikapı 12 (YK 12) batığının önemini ve yaptıkları illüstrasyon çalışmasını anlattı.

 

Yenikapı Batıkları üzerinde çalışmaya ne zaman başladınız?

Projenin başından itibaren bu ekibin içinde yer aldım ve hâlen belgeleme ekip başkanlığını yürütmekteyim. 2005 yılında alanda ilk gemi kalıntısının bulunması sonucu, İstanbul Arkeoloji Müzeleri Müdürlüğü tarafından alana davet edilen Dr. Ufuk Kocabaş’ın öncü grubunda olmaktan ve Yenikapı’da ilk çıkan gemiyi çizmekten büyük keyif almış, bunca yıllık tarihe dokunmanın ve onu kâğıdıma aktarmanın heyecanını yaşamıştım. Yıl 2010 ve alandaki batık sayısı 36 adedi buldu. O zamandan beri projenin değişik safhalarında görev aldım. Gemi ve teknelerin çizilmesi, belgelenmesi, yerinden kaldırılması ve yapım yöntemlerinin araştırılması yönünde çalışmalarımı sürdürdüm. Ama en önemli görevimin, projenin ilk doktora tezini hazırlamak olduğunu düşünüyorum.

 

Neden diğer batıklar değil de YK 12 batığı üzerinde çalıştınız?

YK 12, amfora yüküyle bulundu. Kaplama tahtalarının çoğunun dağılmadan korunmuş olması, teknenin biçimi ve tasarımı hakkında ender bulunan verileri içeriyor. Ayrıca, bodoslama parçaları orijinal yeri ve kavisinde bulunmuştur. Dahası yükünün altında, teknenin bir yelkenli olduğunu kesinleştiren yelken yatağı kırılmadan bütün olarak kalmış, üst donanımın anlaşılması için gerekli izleri taşıyan iç kaplama sıraları ele geçmiştir. Tüm bunlara ilaveten, batık kazılarında oldukça nadir olarak rastlanan ve teknenin demirleme limanı hakkında bilgi vermesi nedeniyle ayrı bir önem taşıyan kaptanın özel eşyaları, bir grup halinde gün ışığına çıkarılmıştır. Böylece, bu şaşırtıcı ve sevindirici verilerden duyulan bilimsel heyecan içinde, öncelikli olarak bu batığın araştırılmasına karar verilmiştir.

 

Çalışmanızın aşamalarından bahseder misiniz?

Tez çalışması üç ana aşamadan oluşmaktadır. Birincisi, kazı alanında ve laboratuvarda yapılan çizimler, fotoğraf, envanter ve katalog çalışmalarını içerir. YK 12 batığının el sürülmemiş ilk bulunuş durumu Total Station cihazıyla üç boyutlu olarak kayıt edilmiştir. Birebir çizimler Türkiye’de bir arkeoloji çalışmasında ilk defa kullanılan FaroArm cihazı ile bilgisayar ortamında yapılmıştır. Çalışmanın ikinci aşaması, YK 12 teknesinin yapım tekniği, tasarımı, tasarımında ve inşasında kullanılan standart birimlerin bulunması ve daha önce kazısı yapılarak analiz edilmiş diğer batıklarla karşılaştırılması sonucu, Akdeniz gemi ve tekne arkeolojisindeki yeri üzerine değerlendirmelerine yönelik araştırmaların yapılmasıdır. Üçüncü aşama ise, elde edilen tüm karşılaştırmalı bilgilerin ışığında YK 12 teknesinin rekonstrüksiyonuna yönelik analizlerdir. Değerlendirmeler sonucunda karar verilen restitüsyon çizimlerinin illüstrasyon ve animasyonları, profesyonel destek alınarak gerçekleştirilmiştir.

 

Üç boyutlu çalışmaya neden ihtiyaç duydunuz?

İn situ durum maketi, teknenin mevcut durumunu üç boyutlu gözlemlememize yardımcı olması amacıyla; araştırma modeli ise rekonstrüksiyona yönelik çalışmalarımızda plan ve kesit çizimlerindeki gövde hatlarını model üzerinde doğrulamak ve yapım ustasının karşılaştığı zorlukları öngörebilmek için yapılmıştır. Ayrıca, YK 12 gövdesinin mevcut kısımları ile kayıp parçaların restitüsyon çizimlerinin birleştirildiği bir model, bilgisayar ortamında hazırlanmıştır. Bu model, tekne gövdesinin boş ve dolu ağırlığı, taşırdığı su hacmi, ambar hacmi hesaplarının yapılmasında kullanılmıştır.

 

Geminin üç boyutlu görüntülenmesi çalışması nasıl gerçekleşti?

Üç boyutlu görüntüleme aşamasında Türkiye’nin arkeoloji illüstrasyonu konusundaki en iyi uzmanlarından olan Tayfun Öner ile birlikte çalıştık. Tayfun Bey, bilgisayar ortamında, YK 12’nin restitüsyonu için uygun görülen önerimi, tekne kalıntısının üç boyutlu çizimlerinin üzerine ekledi. Uzun ortak bir çalışma döneminin ardından rekonstrüksiyon önerisini tamamladık. Daha sonra, çizimleri etlendirerek, teknenin deniz üzerinde ve liman içindeki durumunun illüstrasyonları ile bir animasyonunu hazırladık. Bu konuda görüş aldığımız uzmanlar, üç boyutlu animasyonlarda Hollywood kalitesini yakalamış olduğumuzu söylediler; bu bizim için gurur verici; aynı zamanda da Tayfun Öner gibi konusunda gerçekten uzman bir kişiyle çalışmakla ne kadar doğru bir karar verdiğimizi bir kez daha anlamış olduk. Buradaki başarı tabii ki üniversitemizin bize teknolojinin son imkânlarını sağlaması ve gerçekten projenin her aşamasındaki takım çalışması sayesinde gerçekleşti. Araştırmada hangi bulguları elde ettiniz? YK 12 teknesi, eski yapım tekniği olarak bilinen ve zamanla değişime uğradığı düşünülen, kabuğa dayalı inşanın, MS 9. yüzyıla kadar sürdüğünü kanıtlamıştır. Yapım ustası tekneyi, hem kabuk hem iskelet yapıya özen göstererek özenli bir işçilikle inşa etmiştir. Dayanım gerektiren birleşme yerlerinde, geçme ve çivilere ilaveten reçine benzeri bir yapıştırıcı kullanmış, ahşap elemanların üzerine karakteristik bir çizi iziyle işaretler koyduktan sonra bunları birleştirmiştir. Ahşap elemanlar üzerinde, teknenin önceden hesap ve planlama yoluyla tasarlandığını gösteren pek çok ipucuna rastlanmıştır. Bunun yanında teknenin inşasında kullanılan kestane, dişbudak ve kırmızı gürgen ağaçlarının kullanım yerleri, ustanın bilinçli seçimini göstermektedir.

 

Çalışmanın öneminden bahseder misiniz?

Gemi ve tekne yapımcılığında teknoloji değişiminin yaşandığı Bizans Dönemi’ndeki yapım teknikleri, ilgili araştırmacılar için her zaman tartışılan ve merak edilen bir konu olmuştur. Bunun nedeni, Antik ve Modern Çağlar arasındaki bu döneme ait az sayıda yazınsal ve ikonografik bilginin yanında, belirli bir coğrafi bölge içinde, bu gelişimin detaylarını aktaracak kanıtların azlığı, dolayısıyla arkeolojik verileri karşılaştırma olanağının sınırlı olması sorunudur. Günümüzde sayısı 36 adeti bulan ve bu özelliğiyle dünyanın en büyük toplu gemi buluntusu olan Yenikapı batıkları üzerindeki çalışmalar, gemi ve tekne teknolojinin bu eksik halkası hakkındaki soruları çözüme çok yaklaştıracaktır. Bu çalışmaların ilk bilimsel ürünü olan YK 12 hakkındaki doktora tezinde ulaşılan sonuçlar, daha şimdiden, dönem gemilerinin hacimsel özellikleri, gemi elemanlarının kurulum sırası ve bunların birleştirilme ayrıntılarının belirlenmesine yönelik tartışmalara yeni boyutlar ve tamamlayıcı bilgiler kazandırmıştır. Dört yüz yıllık bir periyotta batmış olarak ele geçen diğer Yenikapı Batıklarının hikâyelerinin birleştirilmesiyle, Karadeniz ile Akdeniz arasındaki bağlantı yoluna egemen durumdaki Konstantinopolis’in en büyük limanlarından biri olan Theodosius Limanı’ndaki ticaret ve yaşam hakkında önemli keşiflerin yapılacağı şüphesizdir.

 

 

 

 

 


Post date: 2011-10-12 00:08:51
Post date GMT: 2011-10-12 00:08:51
Post modified date: 2011-12-02 14:51:06
Post modified date GMT: 2011-12-02 12:51:06

Export of Post and Page has been powered by [ Universal Post Manager ] plugin from www.ProfProjects.com