This page was exported from İstanbul Üniversitesi [ http://iutest.istanbul.edu.tr ]
Export date: Sun Sep 24 21:23:49 2017 / +0000 GMT

Kırmızı Peri Bacaları



(Yazan: Yrd. Doç. Dr. Yıldırım Güngör, “Kırmızı Peri Bacaları, İstanbul Üniversitesi Bilim Kültür ve Sanat Dergisi, Sayı:5, İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü, Yıl:2010, ss:58-65)

 

Yazının yer aldığı dergiyi okumak için tıklayın:

http://iudergi.istanbul.edu.tr/s5/index.html

 

Kırmızı peri bacalarının yer aldığı Narman Kanyonu’nun jeolojik özelliklerinin ortaya çıkarılması için İstanbul Üniversitesi öğretim üyeleri tarafından proje yürütülüyor. Proje, gelecekte bölgenin jeopark olması ve Jeopark Müzesi kurulması amaçlarını içeriyor.

 

Erzurum’un Narman İlçesi, örnekleri dünyada sadece Kazakistan, Çin ve ABD’de olan ender bir oluşuma ev sahipliği yapıyor. Narman – Pasinler yolu üzerinde bulunan yaklaşık 60 km2’ lik bir alanda, “Pliyo-Kuvaterner yaşında” ( 2.5-3 milyon yıl ) kırmızı peri bacaları bulunuyor. Narman kanyonu 8 büyük va­diyi kapsıyor, bu vadilerden her biri farklı oluşumları barındırıyor. Bu oluşumların tümü “jeolojik miras” kavramı içinde de­ğerlendiriliyor. Bu peri bacaları, Kapa­dokya ve Afyon’daki peri bacalarından çok farklı. Onlar volkanik kökenli. Narman Kanyonu’ndakiler ise tortul kökenli. Akar­suların getirdiği jeolojik malzemenin bir çökelme havzasında birikmesinden sonra, yağmur ve rüzgârın aşındırması sonucu oluşmuşlar. Volkanik kökenli peri bacala­rı tüflerden oluştuğu için rahatlıkla içle­ri oyularak barınma veya tapınma amaçlı yapılar yapılmış. Bu peri bacalarını oymak çok zor. Çünkü çok narinler ve hemen kırılabiliyorlar.

 

Bu yaz İstanbul Üniversitesi adına yü­rüttüğüm “Narman Kanyonu’nun (Nar­man- Erzurum) Jeolojik Miras Envante­rinin Çıkarılması ve Jeopark Alanı Olarak Değerlendirilmesi” isimli ÖNAP (Önce­likli Araştırma Projesi)’ın saha çalışmaları için ekibimizin jeoloji grubu, Erzurum’un Narman ilçesinde bir buçuk ay saha çalış­maları yaptı. İki yıl süresi olan proje, yurt dışı kaynağı bulunarak daha ileri aşamalara götürülmeye çalışılacak. Sedimantoloji gru­bunun başında Yrd. Doç. Dr. Yakup Çelik, jeomorfoloji grubunun başında Doç. Dr. Hüseyin Turoğlu, çevre grubunun başında da Doç. Dr. Nüket Sivri bulunuyor. Proje 3 aşamadan oluşuyor. Önce bölgenin jeolo­jik ve jeomorfolojik evrimi ortaya konacak. Buradaki şekillerin nasıl ortaya çıktığı araş­tırılacak. Bu şekillerin içinde bulunan kaya parçalarının özellikleri aşınmayı doğrudan etkiliyor. Bu kaya parçalarını inceleyerek bazı peri bacalarının neden daha çok ba­zılarının neden daha az aşındığını ortaya çıkaracağız. Bu yaz yaptığımız saha çalış­malarının amacı buydu. Daha sonra, bölge sularının, Narman Kanyonu içinde yer alan vahşi çöp depolama alanından etkilenip et­kilenmediği araştırılacak ve Narman İlçesi için yeni bir çöp depolama alanı önerilecek. Üçüncü olarak bu bölgedeki bütün jeolojik miras ögelerinin sayımı yapılacak. Bu sa­yımdan sonra bu ögeler haritaya işlenecek. Bölgenin jeotrekking rotaları haritalanarak insanların buralardaki doğa harikaları ara­sında yürüyüş yapmalarına uygun bir bilgi altyapısı sağlanacak. Tüm bu çalışmalar sonuncunda Narman İlçesi’nin bir jeoparka ve bir Jeeopark Müzesi’ne sahip olması için girişimlerde bulunulacak. Araştırmalarda, vadinin bizim öngördüğümüzden daha da büyük olduğunu ve çok fazla jeolojik miras değeri barındırdığını tespit ettik. Yoldere, Büyükdere, Bulanığındere ve Devedere va­dilerinin her biri farklı güzellikler barındı­rıyor. Sadece Narman veya Erzurum için değil, iyi bir çalışma ile Türkiye geneli için de önemli bir turizm değeri olabilecek bu doğa harikalarının jeolojik özelliklerini tam olarak ortaya çıkardıktan sonra, bölgenin jeopark olması için diğer çalışmalara geçe­ceğiz. Bir ekip jeolojik haritalama yaparken biz de bölgenin jeolojik miras envanterini ortaya çıkarmaya odaklanıp, jeotrekking rotaları yapmaya çalıştık. Bu çalışmaları yaparken hiç ummadığımız yerlerde farklı doğal anıtlar da keşfettik. Tesadüfen keş­fettiğimiz ve çalışma sahası dışında olan Koçkaya ve Kilimli köylerindeki jeolojik oluşumlar, Narman Jeoparkı’nı daha da güçlendirecek.

 

Ağustos ayında yaptığımız çalışmada, vadi içinde sıcaklık 40 dereceye kadar çıktı bazen. Bu koşullarda sabahtan akşama ka­dar yürüyüp ölçüm yapmaya, envanter çı­karmaya çalıştık. Akşamları ise Erzurum’da olmanın avantajını bol bol yaşadık. Gece­leri yorgansız uyumamız mümkün olmadı.

 

Peki, Narman Peri Bacaları neden bu ka­dar önemli? Öncelikle, Narman Peri Bacaları Türkiye’nin küçük bir Grand Kanyon’u diyebiliriz. Zaten bu bölgede çektiğim ilk fotoğrafları görenler, Amerika’ya ne zaman gittiğimi sormuşlardı. Gökyüzüne yükselen bu kırmızı renkli sihirli merdivenler, günü­müzden 2.5 – 3 milyon yıl önce, bölgede­ki diğer kayaçlardan kopan malzemelerin akarsularla taşınarak Narman Havzası’nda birikmesiyle oluşmuş. Bölgedeki demir içe­rikli kayaçlardan çözülen demir de havzayı kırmızıya boyamış. Daha sonraki süreçte önce suyun, daha sonra da rüzgârın on binlerce yıllık aşındırmasıyla ortaya bu ola­ğanüstü doğa harikaları çıkmış. İşte biz, bu bölgeyi öncelikle Erzurum’un, daha sonra da Türkiye’nin önemli bir turizm değeri yapmaya çalışıyoruz.

 

Çalışmalarımız sırasında Narman Kay­makamlığı ve Belediye’sinden de tam des­tek alıyoruz. İlçe Kaymakamı Atakan Ata­soy, Belediye Başkanı Yücel Ahmet İşleyen ve Jandarma Bölük Komutanı Yüzbaşı Ne­dim Karakuş, işlerimizi kolaylaştırmak için büyük çabalar sarf ettiler. Yerel basın ve Anadolu Ajansı projeye çok ilgi gösterdi. Bu yıl Erzurum Valiliği’nde de bu konuyla ilgili bir sunum yaparak valiliğin de deste­ğini alacağız.

 

Narman Kanyonu, Peri Bacaları dışında fauna ve florasıyla da önemli. Çok değil 20 günlük bir çalışmada 15 tilki, 3 kurt, 1 sansar, 8 doğan, 2 atmaca, 4 tavşan, onlarca bıldırcın ve kınalı keklik saydık. Yani vadi, doğal oluşumları dışında doğal yaşamıyla da önemli bir yer. İstanbul Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi’nin des­teklediği proje bitince, kanyon ve civarında görülmeye değer tüm doğal oluşumları içi­ne alan bir “Jeopark Alanı” ortaya çıkacak.

 

Alanın yürüyüş haritaları, rehber ki­tapçıkları, broşürleri hazırlanarak bölgeye gelen insanların bilgi almaları sağlanacak. Projenin bundan sonraki aşamasında des­tek bulabildiğimiz takdirde kanyona bir Jeopark Müzesi kurmayı, bölgeden der­lenen ilginç örnekleri burada sergilemeyi düşünüyoruz. Tüm Avrupa’da çok rağbet gören jeopark müzelerinin burada da çok ilgi göreceğini sanıyorum. Narman’da tu­rizm konusuna ilgi gösteren gençleri reh­ber olarak da eğiterek bölgede küçük de olsa bir gelir elde etmelerini sağlamaya çalışacağız.

 

İlk kez bir bilimsel çalışmada mesleğimle hobilerimi birleştirdim. İki yıl sürecek pro­jenin sonucunu ben de şimdiden çok merak ediyorum.

 

 

 

 

 

 


Post date: 2011-10-12 00:02:12
Post date GMT: 2011-10-12 00:02:12
Post modified date: 2011-12-02 15:29:12
Post modified date GMT: 2011-12-02 13:29:12

Export of Post and Page has been powered by [ Universal Post Manager ] plugin from www.ProfProjects.com